* Người đâu cho phát triển bền vững?
Trong thư gửi Hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Thiện Nhân đã đặt ra câu hỏi này như một vấn đề tồn tại trong phát triển nguồn nhân lực hiện nay. Theo Phó Thủ tướng, thực tế hơn 20 năm qua, chúng ta không có quy hoạch phát triển nhân lực các ngành, các địa phương và quốc gia. “Công tác xây dựng và điều hành thực hiện kế hoạch phát triển ngành, kinh tế địa phương các tỉnh chủ yếu lo giải đáp các câu hỏi: Vốn đâu cho phát triển, đất đâu cho phát triển mà không đặt ra vấn đề người đâu cho phát triển”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.
Bởi chưa có quy hoạch nên việc phát triển đội ngũ nhân lực các ngành, trong đó có ngành TN&MT, còn mất cân đối, thiếu về số lượng, yếu về chất lượng, chưa đáp ứng kịp yêu cầu phát triển ngày càng mạnh mẽ, phức tạp và nhạy cảm của ngành TN&MT.
Theo Phó Vụ trưởng phụ trách Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ TN&MT) Tạ Đình Thi, hiện toàn ngành có 45.600 người. Ở cấp Trung ương, hầu hết đội ngũ cán bộ được đào tạo từ các nước xã hội chủ nghĩa trước đây, đã và đang đến tuổi nghỉ hưu, dẫn đến tình trạng thiếu hụt cán bộ trình độ cao, chuyên môn sâu. Trong số gần 1.100 công chức làm việc tại các đơn vị quản lý Nhà nước của Bộ, chỉ có 8% là TS, 23% thạc sĩ.
Điều đáng lo ngại là đội ngũ cán bộ công chức làm chức năng quản lý Nhà nước ở các lĩnh vực đều trưởng thành từ cán bộ chuyên môn giỏi nhưng thiếu kiến thức quản lý, năng lực xây dựng văn bản pháp luật còn hạn chế. Kết quả khảo sát gần đây cho thấy, 75% cán bộ quản lý Nhà nước về môi trường không được đào tạo đúng chuyên môn, tỷ lệ này ở lĩnh vực đất đai là 40% và khí tượng thủy văn khoảng 30%.
Đáng lo ngại là nguồn nhân lực TN&MT bị mất cân đối nghiêm trọng. Nhân lực được đào tạo về quản lý đất đai chiếm tới 52,2% tổng nguồn nhân lực, trong khi số lượng được đào tạo về tài nguyên nước và khí tượng thủy văn chỉ chiếm 1%, địa chất khoáng sản 1,8%.
Như ở MT Nghệ An, có tới 1.005 cán bộ cấp huyện được đào tạo về địa chính, quản lý đất đai, lâm nghiệp, nông nghiệp trong khi nhân lực có kiến thức về khoáng sản, tài nguyên nước, đánh giá TN&MT… gần như “trống”
Ông Trần Văn Nam, Giám đốc Đại học Đà Nẵng chỉ ra một thực trạng mất cân đối vùng miền, đó là tình trạng sinh viên các chuyên ngành môi trường của Đại học Đà Nẵng tốt nghiệp đều có việc làm đúng chuyên môn, song 30% số này phải vào TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh Đông Nam Bộ tìm việc. “Điều đó cũng có thể thấy nhu cầu nhân lực TN&MT của các tỉnh miền Trung còn hạn chế”, ông Nam nói.
 |
| Thứ trưởng Nguyễn Thái Lai trao đổi với các đại biểu bên lề Hội nghị đầu cầu Đà Nẵng (Ảnh:Xuân Lam) |
|
* Đào tạo rộng mà chưa sâu
Ông Nguyễn Trung Việt, Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn (Sở TN&MT TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, chương trình đào tạo các chuyên ngành TN&MT ở các cơ sở đào tạo hiện mới trải rộng mà chưa chuyên sâu. Đầu vào của sinh viên thấp cũng ảnh hưởng đến chất lượng đầu ra.
Có thể dẫn chứng ở khoa Khí tượng Thủy văn (Đại học Thủy lợi) hàng năm không tuyển đủ sinh viên nên phải chuyển những sinh viên điểm thấp ở các khoa khác sang học. Chưa nói đến chuyện đầu vào thấp mà các em còn có tâm lý thi chuyển sang khoa khác, trường khác vào năm sau.
Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Đức Nghĩa cảnh bảo về tình trạng tụt hậu về thực hành trong giáo dục đại học ở Việt Nam nói chung. “Sinh viên thường học chay, rất ít thực hành do thiếu phòng thí nghiệm, thiếu môi trường thực hành. Ít doanh nghiệp đồng ý cho sinh viên thực tập trên hệ thống thiết bị môi trường hàng chục tỷ đồng của mình”, ông Nghĩa cho biết.
Ông Tạ Đình Thi còn cho biết, các phòng thí nghiệm hiện đại của các Viện, Trường thuộc Bộ chỉ đáp ứng một phần yêu cầu học tập nghiên cứu của chính đơn vị đó mà chưa có sự chia sẻ, hợp tác lẫn nhau hoặc đáp ứng nhu cầu xã hội trong quan trắc, phân tích, xử lý số liệu.
Việc đào tạo sinh viên chuyên ngành TN&MT có bất cập cơ bản nhất là chưa thống nhất chương trình đào tạo theo quy trình, chưa có chuẩn đầu ra kiến thức, kỹ năng, phẩm chất, thái độ; chưa thiết kế chương trình đào tạo tích hợp chuẩn đầu ra và quy trình phản hồi ý kiến của người sử dụng lao động và cựu sinh viên để cải tiến liên tục.
 |
| Toàn cảnh Hội nghị |
|
* Đào tạo nhân lực phải gắn với bố trí, sử dụng cán bộ
Tại Hội nghị trực tuyến, các đại biểu ở 3 miền đã “hiến kế” để nâng cao hiệu quả nguồn nhân lực cho ngành TN&MT. Đó là việc tăng cường cử cán bộ đi đào tạo ở nước ngoài chuyên ngành TN&MT theo Chương trình đào tạo 20.000 tiến sĩ của Bộ Giáo dục – Đào tạo; cần đào tạo kiến thức quản lý TN&MT, kiến thức pháp luật TN&MT cho cán bộ trẻ; khung chương trình đào tạo về TN&MT phải liên tục được cập nhật; Bộ TN&MT phối hợp với các Bộ ngành tích hợp, lồng ghép vấn đề phát triển nguồn nhân lực trong phát triển ngành, địa phương đồng thời đẩy mạnh giám sát thực hiện…
Kết luận Hội nghị, Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên nhấn mạnh, những ý kiến xác đáng sẽ là cơ sở để Bộ TN&MT tiếp tục triển khai mạnh mẽ các hoạt động giáo dục, đào tạo, liên kết hợp tác trong xây dựng nguồn nhân lực.
Bộ trưởng cho rằng, việc đầu tiên là cần xúc tiến trình Chính phủ phê duyệt Đề án Phát triển nguồn nhân lực ngành TN&MT làm cơ sở để tiến hành đồng bộ các giải pháp chính sách, đào tạo và sử dụng cán bộ.
“Các trường của Bộ cùng các cơ sở đào tạo chuyên ngành TN&MT cần liên kết thiết lập một mạng lưới để chia sẻ thông tin, xây dựng hệ thống giáo trình hiện đại mang đặc thù Việt Nam. Mạng lưới này có thể trao đổi giáo trình, giảng viên, xây dựng đội ngũ chuyên gia đầu ngành tạo nên sức mạnh trong đào tạo”, Bộ trưởng nói.
Theo Bộ trưởng, việc đào tạo nhân lực TN&MT cần được xem là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục của các cấp, ngành và toàn xã hội. Cần đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư.
Điều quan trọng là phát triển nhân lực phải gắn với bố trí, sử dụng để phát huy đầy đủ năng lực, phẩm chất của cán bộ ngành.
(Theo Bộ TN&MT)
